کتابچه تغییر دنده طراحی سوالات از دانش به فرادانش

در تازه‌ترین کتابچه منتشرشده توسط دبیرخانه ملی راهبری سنجش و ارزشیابی، بر ضرورت یک «تغییر دنده اساسی» در نظام طراحی سؤالات مدارس کشور تأکید شده است؛ تغییری که هدف آن عبور از سؤالات دانشی و حافظه‌محور به سمت سؤالات مفهومی و تحلیلی است. این گزارش با بررسی دقیق وضعیت موجود، اعلام می‌کند که تکیه بیش از حد نظام آموزشی بر نمره و بازتولید محفوظات، مانع اصلی رشد یادگیری عمیق و پرورش مهارت‌های قرن جدید در دانش‌آموزان است.

مطابق این کتابچه، بخش عمده پرسش‌های رایج در مدارس همچنان در سطوح پایین هرم بلوم قرار دارند و تنها «دانستن» را می‌سنجند؛ درحالی‌که جهان امروز نیازمند توانایی‌هایی همچون تحلیل، استدلال، خلاقیت و کاربرد دانش در موقعیت‌های واقعی است. نمونه‌های ارائه‌شده در این گزارش نشان می‌دهد که با تغییر شیوه طرح سؤال، می‌توان از پرسش‌های ساده‌ای مانند «چهار عنصر بدن را نام ببرید» به پرسش‌های تحلیلی نظیر «کمبود هر عنصر چه پیامدی برای بدن دارد؟» رسید؛

در بخش دیگری از این گزارش، آزمون‌های حافظه‌محور به دلیل وابستگی شدید به منابع بیرونی و کلاس‌های خصوصی، نابرابری‌های آموزشی را تشدید می‌کنند. در مقابل، سنجش مفهومی و عملکردی که به استدلال و تحلیل متکی است، می‌تواند فرصت‌های برابر‌تری برای همه دانش‌آموزان فراهم سازد و سهم فقر فرهنگی یا اقتصادی در نتیجه یادگیری را کاهش دهد.

این سند در پایان با ارائه مجموعه‌ای از توصیه‌های عملی—از جمله طراحی سؤال‌های چندمرحله‌ای، استفاده از پروژه و پوشه‌کار، ارائه بازخورد توصیفی به جای نمره و تحلیل گروهی سؤالات توسط معلمان—بر این نکته تأکید می‌کند که «تغییر فرهنگ سنجش یک مسیر تدریجی است، اما هر تغییر کوچک می‌تواند آغازگر تحولی بزرگ در یادگیری» باشد.
برای دانلود این کتابچه میتوانید به لینک زیر مراجعه نمایید: